عمراستاد همه در خدمت کتاب گذشت ... 1

این قلم خود را در قدو قواره یاد و شأن استاد نمی‌داند، با این همه خدای را سپاس.

استاد محمد علی خاکساری از کتابداران برخاسته از خطه خراسان و ولایت قهستان و قاین سال 1321 خورشیدی است. خانواده سنتی و مذهبی که تحصیلات حوزوی را برای فرزند خویش پسندیده بودند. از اینرو وی در مکتب "مشهد" پرورش یافت و دوره مقدمات، سطح، خارج فقه و اصول را در این شهر گذرانید و در کسوت روحانیت درآمد. همزمان موفق به دریافت تصدیق مدرسی در علوم حوزوی از وزارت فرهنگ وقت گردید. در سال 1343 وارد دانشکده الهیات مشهد و سال 1349 در رشته فلسفه و حکمت اسلامی فارغ التحصیل شد. از همان دوران دانشجویی بنا به علاقه شخصی با کتابخانه دانشکده الهیات همکاری نمود و مدت شش سال (49-1343) کتابدار آن کتابخانه بود. در طی این فاصله زمانی دوره کتابداری به روش کنگره (LC) را در سال 1348 گذرانید.

کتابخانه مرکزی درسال 1350 تاسیس و استاد پس از خدمت نظام در 1353 همکاری خود را با این مرکز آغاز وبه عنوان کتابدار فهرست نویس کتب فارسی و عربی، کتابدار مسؤول فهرست‌نویسی کتب فارسی وعربی مشغول به کار شد. در سال 1369 سرپرست بخش فهرست نویسی فارسی و از سال 72 تا خرداد 85 که در شمار بازنشستگان قرار گرفت، به مدت 13 سال "ریاست اداره خدمات کتابداری" را برعهده داشت. با ورود کتابداران متخصص در سال 62 کتابخانه مرکزی جان تازه‌ای گرفت و عصر "فهرستگانها" آغاز شد که حاصل آن چهار مجموعه ارزشمند چاپی به شرح ذیل است:

مجموعه اول شامل کتاب‌های فهرست شده سال‌های 63-52

مجموعه دوم شامل کتاب‌های فهرست شده سال‌های 64-63

مجموعه سوم شامل کتاب‌های فهرست شده سال‌های 67-64

مجموعه چهارم شامل کتاب‌های فهرست شده سال‌های 70-67

     نقش استاد در تهیه و تنظیم این مجموعه‌ها روشن است. وی همواره این کار سترگ را می‌ستود و ارج می‌نهاد و سالها بعد پس از اینکه جای "برگه‌دانها" به رایانه سپرده شد به عنوان قدردانی از همکاران خود اظهار می‌نمود: "از اینکه با انجام کارهای دستی خود، خوراک امروز رایانه را تامین کردیم، برخود می‌بالیم". حاصل عمر ایشان در کتابخانه‌مرکزی ثمرات فراوانی به همراه داشت که تربیت کتابداران ورزیده، آثار و تالیفات متعدد، برگزاری دوره‌ها و کلاس‌های فراوان، تهیه جزوه‌های آموزشی، برقراری ارتباط با سایر مراکز پژوهشی و کتابخانه‌های غیر دانشگاهی، سخنرانی‌ها و مقاله‌ها، تدریس در مراکز غیر دانشگاهی، آموزش کارورزان سطوح مختلف تحصیلی  و همکاری در امور فهرست‌نویسی با بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس و حوزه‌های علمیه خراسان و کتابخانه‌های وابسته از جمله آن است. فعالیت‌های وی به عنوان چهره علمی کتابخانه مرکزی باعث معرفی هرچه بیشتر این مرکز در داخل مجموعه دانشگاه فردوسی و نیز سایر دانشگاه‌ها و مراکز علمی غیر دانشگاهی گردید.

با انتشار نشریه "تازه های اطلاع‌رسانی و اطلاع‌یابی" کتابخانه در تیر 79 صمیمانه به همکاری پرداخت و حدود 16 مقاله و گزارش در این نشریه ارائه داد. همچنین با شروع مجدد فعالیت انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در مهر 81 به عنوان عضو ثابت "هیأت مدیره شاخه خراسان" انتخاب شد و این همکاری تا هنگامی که سربرخاک تیره نهاد (مرداد 85) ادامه یافت و موجب خدمات ارزنده ایشان به کتابداران این خطه گردید.

آثار ارزشمند استاد در تالیف و ترجمه نیز حائز اهمیت است. در خلال سال‌های خدمت در کتابخانه مرکزی از آنجا که پیشرفت این حرفه را منتهای آرزوی خود می دانست تا آنجا که در توانش بود در رفع کمبودهای آن کوشید و آثار و تحقیقات خود را در همین راستا عرضه نمود چنانکه ترجمه "تاریخ کتاب "   وی از اولین نوشته‌ها دراین زمینه است که به عنوان منبع معتبر علمی و قابل قبول جزو کتاب‌های درسی قرار گرفت. فهرست کتاب‌ها و مقاله‌های برجای مانده استاد خاکساری که برخی از آنها حاصل همکاری مشترک می‌باشد به ترتیب تاریخ انتشار از نظر می گذرد:

1.       فهرست توصیفی انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد (از بدو تاسیس تا مهر 1363)، بانضمام انتشارات دانشکده‌ها و جهاد دانشگاهی مشهد، تهیه و تنظیم از محمدعلی خاکساری، رحمت الله فتاحی) ؛ زیر نظر غلامحسین جاوید کبیری. مشهد: دانشگاه فردوسی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، 1364.

2.       کتابشناسی خراسان، تهیه و تدوین محمدعلی خاکساری، مشهد: کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، 1367.

3.       فهرست موضوعی کتابخانه بنیاد پژوهش‌های اسلامی 68-1363. تهیه و تنظیم محمد جواد خندان، محمدعلی خاکساری، رحمت الله فتاحی و ... . مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1396.

4.       مراتب العلوم. تصنیف علی بن احمد بن حرم‌اندلسی ؛ تحقیق احسان عباس. ترجمه محمدعلی خاکساری. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1369.

5.       تاریخ کتاب: از کهن ترین دوران تا عصر حاضر، سونددال؛ ترجمه محمدعلی خاکساری. مشهد: آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1372.

6.       کتابشناسی موضوعی کتابخانه بنیاد پژوهشهای اسلامی 74-1369. تهیه و تنظیم محمد فهیم‌پور، محمدعلی خاکساری، با همکاری محسن ناجی نصرآبادی. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1372.

7.       "مرجع شناسی" . در: دوره کوتاه مدت کتابداری برای آموزش کتابداران آموزشگاهی با همکاری کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه مشهد. مشهد: اداره کل آموزش و پرورش استان خراسان، مرکز آموزش ضمن خدمت مشهد، مجتمع آموزش فنی و حرفه‌ای شهید محمد منتظری 1369: 152-196.

8.       "رسالت کتابداران و اخلاق کتابداری". در: نخستین گردهمایی کتابداران دانشگاهی (بهمن 1370). مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، 1370.

9.       "آشنایی با رده PIR : زبانها و ادبیات ایرانی و تصمیم گیری درباره کاربرد آن" . در: مجموعه سخنرانی‌های ارائه شده پیرامون کتاب و کتابداری در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، کتابخانه مرکزی و مرکزاسناد، دفتر دوم، پاییز 1372: 2-18.

10.   " کتابخانه رضوی" . مجله مشکوه (ویژه نامه کنگره کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی)، ش 47 (تابستان 1374): 180-182

11.   "کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه فردوسی مشهد" ، همان: 155-168.

خصوصیات و سجایای اخلاقی استاد:

تسلط به زبان عربی (آثار او گواه این مدعاست)، تحصیلات حوزوی، نسخه شناسی، تسلط بر احوال و آثار رجال مذهبی و تاریخی به ویژه رجال خراسان، خط خوش (نسخ رانیکو می نوشت)، طبع شعر (قصیده غدیریه، افطاریه)، واکاوی و پی‌گیری مسایل، روحیه کمک رسانی (حتی در اموری که به او مربوط نمی شد) و جلب و جذب مخاطب وی را شخصیتی متمایز می ساخت. در انجام امور از هیچ کاری فروگذار نبود. جایگاه نمی‌شناخت از جابجایی کتابها تا انجام تکلیف درسی فرزندان همکاران و ترجمه متون برای دانشجویان ... این قلم به یاد دارد شبی با وجود قطع برق در میان قفسه‌ها به دنبال کتاب می‌گشت تا فرزند یکی از همکاران بتواند تکلیف درسی فردای خود را آماده نماید! از دیدگاه او همیشه حق با مراجع بود و بس! در برابر سوال روح معلمی‌اش جلوه می‌آمد چنانکه ساعتها وقت خود را صرف یک مراجع می نمود و ابایی نداشت. کتاب برای استاد حرمت و قداست ذاتی داشت. چنین بود که خادم سپید موی زمان "وجین" اشک در چشم داشت و بغض در گلو ... آخر او از جنس خودش و سنت بود از کتابدران کتابشناس .

هرچند گاهی به دلیل افراط و تفریط در امور افراد از گزند طنز تلخ او در امان نبودند اما روحیه حاکم بر ایشان یعنی " تواضع و مردم داری" آن را می‌پوشاند. استاد وجه غالب فلسفه اخلاقی خود را با زمزمه این بیت  آشکار می ساخت :

چنان با نیک و بد خو کن که بعد از مردنت عرفی

                                           مسلمانت به آب زمزمت شوید و هندو بسوزاند

سرنوشت جاحظ را دوست داشت و به گاه سخن نیز چنین فرجامی را برای خود آرزو می کرد. چنانچه در مقدمه اثر سوندال تلویحا به این موضوع اشاره می کند. "دانشمند مفلوج گرداگرد خود را دیواری از کتابهای حجیم و سنگین چیده بود که ناگاه آوار چرم و کاغذ فرو ریخت و پیر مرد زنده دل زیر بار کتاب مرد!" به بیان دیگر " اگر می خواهی به اوج برسی باید در کارت غرق شوی".

 http://marjacl.blogfa.com/cat-8.aspx