عید سعید فطر عیدی است كه جشن تولد فطرت گرامی داشته میشود، فطرتی كه موجب شده غبارها و زنگارها از تن فرو ریزد و اكنون به زیباترین شكل در وجود انسان جلوه كند...
عید سعید فطر عیدی است كه جشن تولد فطرت گرامی داشته میشود، فطرتی كه موجب شده غبارها و زنگارها از تن فرو ریزد و اكنون به زیباترین شكل در وجود انسان جلوه كند. گاهی با خود میاندیشیم كجا هستیم؟ ما كجا و مهمانی خدا كجا؟ اكنون كه مهمانی در حال تمام شدن است انگار از نو متولد میشویم و به روشنی میبینیم كه بازگشت به فطرت را جشن گرفتهایم. آیتالله «سید محمد صادق فقیه سبزواری» مدرس برجسته خارج فقه و اصول حوزه برای همشهری از عید فطر میگوید.
عید در لغت از ماده عود به معنی بازگشت است بنابراین به روزهایی كه مشكلات مردم برطرف شود و یا زمانی كه پیروزی برای نخستین بار رخ بدهد عید گفته میشود. اعیاد اسلامی نیز اعیادی است كه در پرتو اطاعت خداوند در ماه مبارك رمضان و یا انجام حج و رسیدن به صفاتی از جنس صفا و پاكی فطری بر روح انسان مستولی میشود. در عید فطر آلودگیها كه بر خلاف فطرت بوده از بین میرود كه این روز را در اسلام جزو اعیاد برشمردهاند.
- چرا باید نماز عید فطر را بهصورت جمعی اقامه كرد؟
آیات بسیاری در قرآن كریم وجود دارد كه بر ضرورت اجرای برنامههای آیینی مثل نماز خواندن و به حج رفتن بهصورت اجتماعی تأكید كرده است تا جایی كه انجام این اعمال را از شئون اسلام و مسلمانی عنوان میكند. صفت اجتماعی بودن در تمام احكام و قوانین اسلامی حاكم است. شارع مقدس اسلام در مسأله جهاد، اجتماعی بودن را بهطور مستقیم تشریع كرده و دستور داده حضور گروهی در جهاد و دفاع، به آن مقداری كه دشمن دفع شود واجب است. هر چند كه در انجام فرایض روزه و حج بر گروهی بودن بهصورت مستقیم تأكید نشده است ولی در پایان ماه مبارك رمضان باید اعمالی بهصورت دسته جمعی صورت بگیرد. همچنین زمانی كه به زیارت خانه خدا مشرف میشویم اعمال پایانی در روز عید سعید قربان باید بهصورت یكجا و با سایر مسلمانان انجام شود.
- آیا در قرآن كریم نكتهای در ارتباط مستقیم با عید سعید فطر بیان شده است؟
در قرآن كریم آیاتی وجود دارد كه بهصورت مستقیم به عید فطر و آدابی كه باید در آن روز انجام شود دلالت دارد كه آیه 185 سوره مباركه بقره از آن گروه است. خداوند در این آیه میفرماید ماه مبارك رمضان ماه نزول قرآن به شمار میرود و سپس اعمال این ماه را تبیین میكند و درباره عید سعید فطر عنوان میكند «ولتكبرواللهعلی ماهداك» به این معنی كه در پرتو آن، نعمتها مشخص و شكرگزاری انجام شود. در آنچه كه از روایات به دست ما رسیده، منظور از تكبیر در این جمله تعظیم و منظور از هدایت، ولایت است. اما معنای آیه به این شرح است «تا خداوند را بزرگ بداری و اجلالش كنی به خاطر آنكه شما را در دینتان هدایت كرد و به شما توفیق داد تا ماه رمضان را روزه بگیرید این ماه به شما امت مسلمان اختصاص یافته و دیگر امتها از این ماه بیبهرههستند.» مفسران مقصود از ولتكبرالله را تكبیرهایی عنوان میكنند كه در شب عید فطر وارد شده است و پس از 4 نماز مغرب و عشاء و صبح روز عید و در نماز عید فطر گفته میشود.
- برای خواندن نماز عید فطر باید چه آدابی را رعایت كرد؟
پروردگار عالمیان در آیه 31 سوره اعراف میگوید هنگام رفتن به مسجد زینتهای خود را بردارید. اگر بخواهم به این جمله دقت كنیم میشود اینگونه تفسیر كرد این جمله میتواند به زینتهای جسمانی مانند پوشیدن لباسهای مرتب و پاك و تمیز و شانه زدن موها و به كار بردن عطر و... و هم به زینتهای معنوی یعنی صفات انسانی مانند حسن نیت و اخلاص تغبیر كرد. در بعضی از روایات اسلامی یكی از آداب عید فطر پوشیدن لباس خوب یا شانه كردن موها بیان شده است و این تنها به نماز عید فطر اختصاص ندارد بلكه برای نماز جمعه نیز مصداق دارد. باید پیش از اقامه نماز عید فطر روزه را باز كنیم كه بر این مسأله در كتاب المقنع اشاره شده است. همچنین از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمودند اگر در روز عید فطر برای رسول خدا(ص) عطر میآوردند آن را در ابتدا به زنان خود میدادند.
- چرا باید در روز عید فطر زكات داد؟
زكات فطره یك نوع ادای دین و صدقه واجب است و آثار صدقه را دارد. پرداخت زكات فطره بر اساس برخی روایات سبب قبولی روزه و عبادات ماه رمضان میشود و شخص را تا ماه رمضان آینده بیمه میكند. در حدیثی از پیامبر اكرم(ص) نقل شده است زمانی كه ماه مبارك رمضان تمام شد پیغمبر(ص) صدقه روز عید را واجب كردند و سپس در مدینه به مسجد رفتند و پس از اقامه نماز راجع به صدقه فطر توصیه كردند. فطریه یكی از احكام فروع دین اسلام به حساب میآید. مطابق فقه شیعه، اگر فردی خودش فقیر نباشد، باید فطریهاش را از غروب آفتاب شب عید فطر تا ظهر روز عید به دست فرد نیازمند برساند.
- آیا پرداختن فطریه بر همه واجب است؟
پرداخت زكات فطریه بر كسانی كه فقیر نبوده و از عهده هزینه مخارج خود و افراد تحت تكفلشان بر میآیند، واجب است و باید زكات فطریه را قبل از نماز عید پرداخت كنند. در صورت پرداخت نكردن تا ظهر باید حتماً تا شب زكات فطریه را به قصد اینكه فردا به فقیر داده میشود، از مال جدا كنیم. پرداخت نكردن زكات فطریه در صورت توانایی، موجب محروم شدن از بركات و همچنین موجب معصیت كبیره است.
- پرداخت فطریه در چه اموری باید صورت بگیرد؟
بسیاری از مردم گمان میكنند كه میتوانند فطریه خود را در هر امر خیری كه پیش میآید، صرف كنند بهصورت مثال برای تجهیز ساختمان انجمن خیریه و مواردی از این دست ولی بیشتر مراجع و فقها در این زمینه میگویند تا زمانی كه در شهری فقیر وجود دارد، پرداخت فطریه حتی برای ساخت مسجد و مدرسه نیز جایز نیست.
- آیا میشود زكات فطره را بهصورت شخصی به فقرا پرداخت كرد؟
تا زمانی كه فقیر هست باید فطریه فقط به فرد فقیر پرداخت شود به همین دلیل مردم میتوانند فطریه خودشان را بهصورت مستقیم به دست افراد فقیری كه میشناسند، برسانند. با وجود رواج زندگیهای شهری و ماشینی، برخی مردم حتی با همسایگان دیوار به دیوار خود نیز ارتباط چندانی ندارند و در این شرایط برای آنها دشوار است كه بخواهند فرد نیازمندی را برای پرداخت فطریه پیدا كنند پس میتوانند زكات خود را به نهادهایی كه از فقرا و نیازمندان حمایت میكنند بدهند تا به نیابت ایشان به دست فقرا برسد. فقیر عالم، همسایه و فامیل از اولویتهای پرداخت زكات فطره هستند و در صورتی كه چنین افرادی در نزدیكی ما وجود نداشته باشد میتوانیم به نهادهای حمایتی از فقرا كه مورد اطمینان هستند پرداخت كنیم. خداوند متعال در دو سوره اعلی و شمس به اهمیت زكات فطریه تأكید میكند كه یكی از عوامل رستگاری انسان است. رستگاری روزهدار در كنار بقیه اعمالی كه در ماه مبارك رمضان انجام میدهد با مهری كه آخر ماه با پرداخت زكات فطریه و نماز عید بر اعمال او زده میشود، تكمیل خواهد شد.
زندگی ، شخصیت ، آثار ، خدمات ، استادان و شاگردان حضرت آیة الله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری ( ره ) 1386 - 1309 هجری قمری . مشهد .