زندگی نامه آیة الله العظمی فقیه سبزواری

شاگردان صاحب عروه ( سید محمد کاظم طباطبایی یزدی )
 

۱ - ميرزا حسين فقيه سبزواري

۲ - آيت الله بروجردي

آيت الله سيد حسين بن سيد على طباطبايى بروجردى در سال 1292 قمرى در شهرستان بروجرد چشم به جهان گشود. نسب او از طرف پدر و اجداد طاهرينش به امام حسن مجتبى عليه السلام مى‌رسد[1]. از جهت مادرى نيز به ملا محمد تقى، مجلسى اول پدر علامه مجلسى، صاحب بحار الأنوار مى‌رسد.

مقدمات را در «مدرسه نوربخش» بروجرد سپري كرده و بعد عازم اصفهان شدند. در آنجا از محضر استاد گرانقدر آقا سيد محمد باقر درچه اى، حضرت آية الله ملا محمد كاشى، مجتهد وارسته ميرزا ابوالمعالى كلباسى، دانشور گرانمايه سيد محمد تقى مدرس و حكيم برجسته ميرزا جهانگير قشقايى بهره‌هاي فراوان برد. بعد از ازدواج در 22 سالگي و سالها علم آموزي در اصفهان، به امر پدر و همراه برادر، سيد اسماعيل، در سال 1320 وارد نجف اشرف شدند. در نجف خود را در برابر تابش مستقيم آفتاب دانش مرجع وارسته حضرت آية الله العظمى محمد كاظم خراسانى جاى داد. آن بزرگمرد هشت سال در حريم حضرت على (عليه السلام) اقامت گزيد. علاوه بر آخوند خراسانى از درياي علم بزرگانى چون حضرات آيات شيخ الشريعه اصفهانى و سيد محمد كاظم يزدى استفاده نمود.

آيت اللّه بروجردى مدت 33 سال در بروجرد رياست حوزه علميّه و امامت مسجد اجداد بزرگوارش را به عهده داشت و در همين زمان بر كتاب عروة الوثقى سيد محمد كاظم يزدى حاشيه زد كه اين اولين حاشيه بر اين كتاب بود. آيت اللّه بروجردى به خواست علما و مردم متدين قم در روز 26 صفر سال 1364 قمرى با خانواده و نزديكانش به قم وارد شد. مردم و علما و بزرگان دهها كيلومتر به استقبال ايشان شتافتند كه در ميان آنان آيت الله صدر، آيت الله خوانسارى، آيت الله فيض و ديگر بزرگان حضور داشتند.

آيت الله بروجردى اين ستاره فروزان سرانجام پس از سالها تدريس، تبليغ، تربيت طلاب، تقويت حوزه‌ها و تأليف و تحقيق، در 13 شوال المكرم سال 1380 قمرى از آسمان حرم اهل بيت افول كرد و جهانى را در عزاى خود فرو برد. بدن مطهر او را در كنار مرقد مطهر حضرت فاطمۀ معصومه (سلام الله عليها) در راهرو مسجد اعظم به خاك سپردند.

از جمله آثار وي مي‌توان به اين كتب اشاره كرد:

حاشيه بر عروة الوثقي، جامع احاديث شيعه،تعليقه بر اسفار ملاصدرا، حاشيه بر نهايه شيخ طوسي، حاشيه بر كفاية الاصول، طبقات الرجال و ...

۳ - آقا ضياءالدين عراقي

شيخ ضياء الدين، على بن آخوند ملا محمد كبير كزازى عراقى (اراكى)، معروف به آقا ضياء، در سال 1278 قمرى در سلطان‌آباد از توابع اراك چشم به جهان گشود.

دروس مقدماتى و مرحلۀ سطح دروس حوزه را در محضر پدر بزرگوارش و بعضى از علماى آن ديار گذرانيد، سپس به اصفهان رفت و از محضر آخوند ملا محمد كاشانى و ميرزا هاشم چهارسوقى و ميرزا ابو المعالى كلباسى استفاده كرد.

پس از آن، به نجف اشرف هجرت كرد. در ابتداى ورود، از محضر سيد محمد فشاركى اصفهاني استفاده مى‌كرد و پس از آن، از محضر علماى بزرگوارى نظير ملا محمد كاظم آخوند خراسانى، سيد محمد كاظم يزدى، ميرزا حبيب اللّه رشتى، شيخ الشريعة اصفهانى و علماى گرانقدر ديگرى در ساير علوم اسلامى استفاده نمود.

آقا ضياء عراقى از حدود سال 1310 هجرى قمرى و در زمان حيات اساتيدش به تدريس فقه و اصول اشتغال داشت. بعد از وفات آخوند خراسانى در سال 1329 قمرى، ايشان شروع به تدريس خارج اصول مى‌كند و به زودى نام او در زمرۀ اساتيد درجۀ اول خارج اصول مشهور گشته و در سطح اجلاء علما و مدرسين بزرگ نجف اشرف قرار ميگرد.

او حدود پنجاه سال تدريس كرده و بيش از سى سال به تدريس خارج فقه و اصول مشغول بود و صدها مجتهد از افاضل و علماى بزرگ و صاحبنظران و مراجع و آيات عظام همچون: سيد ابو القاسم خويى، سيد محسن حكيم، حاج ميرزا هاشم آملى، سيد محمد رضا موسوى گلپايگانى، سيد احمد خوانسارى، سيد عبد الهادى شيرازى، سيد محمد هادى ميلانى، سيد شهاب الدين مرعشى نجفى از محضر اين عالم ربانى استفاده كرده‌اند.

او در نهضت بزرگ علماى عراق بر عليه انگليس در سال 1340 شركت داشت. همچنين در زمانى كه امام خمينى حركت خود را در 15 خرداد سال 1342 آغاز كرد، در اين نهضت شركت داشته و سه ماه در قزوين زندانى شد.

اين عالم ربانى در سال 1361 قمرى در حالى كه از عمر پر بركتش 83 سال مى‌گذشت دار فانى را وداع گفت و عالم تشيع را داغدار كرد. بدن مطهر او را در صحن روضۀ حيدريّه، در قسمت چپ داخل صحن شريف معروف به باب سلطانى به خاك سپردند.

حاشية العروة الوثقى، حاشيه بر كتاب البيع شيخ انصارى، شرح تبصرة المتعلمين( در معاملات)، كتاب الصلاة، المقالات الأصوليّة، كتابى در تقيه، رسالة في الدعاوي، كتاب القضاء، روائع الأمالي في فروع العلم الإجمالي، حاشية جواهر الكلام و ... از جمله تأليفات اين مجتهد برجسته مي‌باشد.

۴ - آقا بزرگ تهراني

محمد محسن بن على بن محمد رضا تهراني در سال 1293 ق به دنيا آمد و در تاريخ 1389 قمرى چشم از جهان فرو بست. با عنوان شيخ آقا بزرگ تهرانى شناخته مى‌شود. بين مردم و در مجامع علمى به «آقا بزرگ» معروف است. اما لقب خانوادگى‌اش «منزوى» است و اين لقب را در سال 1350 قمرى گرفت. خانواده‌اش در تهران به« محسنى» مشهور است تا نسبت وى را به جدش حاج محسن برساند خانوادۀ ايشان علم و تجارت را يكجا جمع كرده است.

در سن 10 سالگى پدرش مجلس جشنى با حضور علما برپا كرد كه در آن شيخ آقا بزرگ لباس روحانيت پوشيد و از او خواستند به فراگيرى كتاب جامع المقدمات بپردازد او در مدت 12 سال تحصيل مداوم در مدارس علوم دينى و قرآن دروس ادبيات عرب، خط، قرائت، تجويد، اصول فقه و حساب را نزد صاحبنظران اين رشته‌ها تحصيل كرد. اين اساتيد عبارتند از: مولى زين العابدين محلّاتى، شيخ محمد رضا قارى، شيخ محمد حسين خراسانى، شيخ محمد باقر معزّ الدوله، ميرزا محمود قمى، ميرزا محمد تقى گرگانى، حاج شيخ على نورى ايلكانى، سيد عبد الكريم لاهيجى، حاج شيخ على نورى، ميرزا ابراهيم زنجانى‌.

سپس به عراق مهاجرت كرد و به كسب علم نزد استادان حوزۀ علميۀ نجف پرداخت، استادانى كه از علماء بزرگ بودند: سيد بزرگوار امام محمد كاظم يزدى، رهبر مصلح مجاهد شيخ محمد كاظم خراسانى، محدث بزرگ ميرزا حسين نوري، شيخ محمد طه نجف، سيد مرتضى كشميرى، حاج ميرزا حسين ميرزا خليل، سيد احمد حائرى تهرانى، ميرزا محمد على چهاردهى، ميرزا محمد تقى شيرازى رهبر انقلاب بزرگ عراق، شيخ الشريعۀ اصفهاني.

الذريعة الى تصانيف الشيعة، طبقات اعلام الشيعة، هدية الرازى الى المجدد الشيرازى (زندگينامه ميرزاى شيرازى)، حياة الشيخ الطوسى (زندگينامۀ شيخ طوسى)، مصفّى المقال في مصنفي علم الرجال (مصنفان علم رجال)، توضيح الرشاد في تاريخ حصر الاجتهاد، المشيخة أو الإسناد المصفّى الى آل بيت المصطفى، ذيل المشيخة، ذيل كشف الظنون و ... از جمله كتب ارزشمندي است كه آقا بزرگ تأليف كرده است.

5  -  سيد محمد يزدي

وي فرزند صاحب عروه بوده كه در درس پدر حضور يافته و از مشاهير اهل فضل و صلاح گرديد.

اندكي پس از شروع جنگ جهاني اول، که قواي انگلیسی بندر نفتی فاو را در جنوب عراق به اشغال كردند، مراجع تقلید شیعه عراق بر ضد آنها فتوای جهاد صادر نمودند كه به دنبال آن هزاران مجاهد داوطلب برای مقابله با نیروهای انگلیسی و بیرون راندن آنها از سرزمین عراق به جبهه های نبرد شتافتند. سیدمحمد یزدی نیز داوطلبانه و به نمایندگی از سوی پدرش نجف را ترک کرد و در کوفه به گروه مجاهدان پیوست و با آنان همراه گردید. سید محمد یزدی از فرماندهان مجاهدانی بود که در ناحیه هویزه استقرار داشتند.

مدت کوتاهی پس از حمله نیروهای انگلیسی به فاو، ‌صاحب عروه در نامه‌ای که به والی بغداد نوشت، ‌او را از صدور فتوای خود در مورد وجوب دفاع از حریم اسلام و نیز اعزام فرزندش، سیدمحمد، به جبهه های نبرد با خبر کرد و ضمن پيشكش كردن او براي جلب رضايت خدا و دفاع از شريعت اسلام؛ نوشت: «او از شناخت و آگاهی و تقوا و دوراندیشی و خردورزی بسیار برخوردار است و آنگاه که من از او خواستم تا به این کار مهم بپردازد و برای از میان برداشتن این گرفتاری و مصیبت کمک کند، او نیز با رادمردی و بردباری فراوان و قلبی مطمئن برخورد کرد… من خاشعانه از خداوند می خواهم که اسلام و مسلمانان را از وجود او بهره‌مند کند و همان گونه که نیاکانش،‌ حیله و مکر کافران را نقش بر‌ آب کردند، او نیز به این خدمت توفیق یابد».

سرانجام اين مجتهد مجاهد به آرزوي خود كه شهادت در راه خدا باشد رسيد و در جمادی الاول ۱۳۳۴ ق در جبهه نبرد به وسيله انگليسيها مسموم شده و به لقاء خالق ملحق شد.

6- شهيد مدرس

سيد حسن بن اسماعيل طباطبايي معروف به شهيد مدرس در سال 1278 ق در روستاي سراي‌كجو از توابع اردستان چشم به جهان گشود. نسب شريف اين شهيد والامقام به امام حسن مجتبي عليه السلام منتهي مي‌شود.

وى در سال 1298 ق به منظور تحصيل علوم دينى رهسپار اصفهان گرديد و محضر اساتيد برجسته اين حوزه همچون سيد محمد باقر درچه‌اي، ميرزا عبدالعلى هرندى، آخوند ملامحمد كاشى، شيخ مرتضى ريزى و حكيم قشقايي را درك نمود. در سال 1311 ق وارد نجف اشرف شد و در مدرسه منسوب به صدر با عارف نامدار شيخ حسينعلي اصفهاني هم حجره گرديد. وي در اين شهر نزد آيات عظام سيد محمد كاظم يزدي، سيد محمد فشاركى و شريعت اصفهانى تلمذ نمود.

پس از هفت سال اقامت در نجف و تأييد مقام اجتهاد او از سوى علماى اين شهر به سال 1318 ق به ايران آمده و در حوزه علميه اصفهان مشغول به تدريس و تحقيق شد. مدرس اگر چه در سنين جواني به درجه اجتهاد رسيد اما حاضر به چاپ رساله عمليه خود نشد.

وي يكي از مجتهدين شجاع و مبارز در عرصه سياستهاي استعمار گرانه انگليس است كه همواره بدون هيچ ترس و واهمه‌اي نيات پليدِ روباه پير را برملا مي‌كرد و عاقبت بخاطر همين مجاهدت‌ها در راه اسلام و مسلمين و برملا كردن چهره معاويه گونه استعمار در 27 رمضان 1356 ق شربت شهادت نوشيد. [2]

7- شيخ عبدالكريم حائري

شيخ عبد الكريم بن محمد جعفر حائري يزدي‏ در سال 1276 ق در روستاي مهرجرد (از توابع ميبد يزد) ديده به دنيا گشود. در اردكان يزد مقدمات علوم را از محضر مجد العلماي اردكاني و اساتيد ديگر آموخت. سپس به شهر يزد آمده و در حلقۀ شاگردان حاج سيد حسين وامق و سيد يحيى كبير (مجتهد يزدى) مشغول تحصيل و فراگيرى گرديد. او همچون ديگر شيفتگان علوم ديني آن زمان براي ادامه علم آموزي به عراق سفر كرده و از درياي علم اساتيدي چون حاج شيخ فضل الله نورى (شهيد مشروطه)، ميرزا ابراهيم محلاتى شيروانى، ميرزاى شيرازى اول، سيد محمد فشاركى اصفهانى و ميرزاى شيرازى دوم در سامرا، و علماي نامداري همچون سيد محمد كاظم يزدي و آخوند خراساني در نجف بهره‌هاي فراوان برد.

وي در سال 1333 قمري به ايران بازگشت و بعد از زيارت مرقد مظهر امام علي بن موسي الرضا (عليهما السلام)؛ به دعوت مرحوم حاج سيد اسماعيل (فرزند مرحوم آيت الله حاج آقا محسن عراقى) و عده‌اى ديگر به اراك عزيمت نمود. 8 سال در آن شهر به تدريس فقه و اصول و تربيت طلاب و فضلا همت گماشت.

در سال 1340 به درخواست مردم و علماي قم نظير شيخ محمد تقي بافقي، حاج ميرزا محمد ارباب، حاج شيخ محمد رضا ساوه‌اى، مرحوم حاج سيد حسن متولى باشى (متولى حرم حضرت معصومه سلام الله عليها) و حاج ميرزا محمود روحاني در قم ساكن شدند. يكي از خدمات معروف وي تجديد مركزيت حوزه علميه قم در آن زمانه سخت و طوفاني بود.

اين فقيه خدوم بعد از سالها خدمت به اسلام و مسلمين در سپيده دم روز 17 ذيقعدۀ سال 1355 ق به رحمت ايزدي پيوست.

كتاب الصلوة در فقه، درر الفوائد، كتاب الرضاع، كتاب المواريث، كتاب النكاح از جمله نگاشته‌هاي مؤسس حوزه علميه قم مي‌باشد.

8- شيخ غلامرضا فقيه خراساني

غلامرضا بن ابراهيم فقيه خراساني در شعبان 1295 ق در سراب مشهد مقدس متولد شد. وي تا سال 1319 ق در دو حوزه علميه مشهد و اصفهان تحصيل نموده و سپس عازم نجف اشرف شد. در اين شهر از محضر سيد محمد كاظم يزدي و آخوند خراساني و ديگر اساتيد نامدار آن زمان بهره‌هاي علمي فراوان برد.

1325 ق سال مراجعت به وطن آباء و اجدادي بود كه حدود 53 سال در آن شهر (يزد) اقامت گزيد. در روز جمعه 22 ذي الحجه 1378 ق دار فاني را بدرود گفت و در جوار حضرت امام زاده جعفر يزد از فرزندان امام صادق (عليه السلام) به خاك سپرده شد.

وی شاگردانی چون سید علی محمد کازرونی، سید محمد مدرسی، شهید صدوقی و سید عباس خاتم یزدی را تربیت کرد.

از جمله آثار مطبوع اين عالم جليل القدر مفاتيح علوم القرآن، اسرار الصلوة، هدایة المسترشدین و سی بحث در اصول دین مي‌باشد.

9- سيد محمد حسيني فيروزآبادي

سيد محمد بن محمد باقر فيروز آبادي يزدي به سال 1275 ق در فيروز آباد شهر يزد متولد شد. نسب شريف اين سيد جليل القدر به امام زین العابدین علی بن الحسین (علیهما السلام) می‌رسد. او ابتدا در حوزه علميه يزد؛ نزد سيد يحيي يزدي تلمذ نمود، سپس به عراق مهاجرت كرده و در كربلا و سامرا و نجف از دروس مجتهدين نامدار عصر؛ ميرزا محمد حسن شيرازي، شيخ محمد حسين اردكاني، آحوند خراساني و سيد محمد كاظم يزدي بهره‌هاي فراوان برد.

او در مسجد هندي نجف اشرف اشتغال به تدريس داشته و بعد از فوت استادش سيد محمد كاظم يزدي محل رجوع مقلدين صاحب عروه قرار گرفت. از محضر درس او بزرگان زيادي پرورش يافتند: سيد محمد حجت كوه كمره‌اي، حاج شيخ عبد الكريم زنجاني، سيد حسين بن موسى بن محمد علي حسيني، عبد الحسين اميني مؤلف كتاب وزين «الغدير»، شيخ أحمد اردكاني علومي‏ و بسياري از علماي عالي مقام ديگر.

اين سيد عالم پرور در ربيع الاول سال 1345 ق در سامرا چشم از جهان فرو بست و در يكي از حجره‌هاي صحن علوي به خاك سپرده شد.

جامع الكلم فی حكم اللباس المشكوك فیه، مجموعة الاحادیث الاخلاقیة و المواعظ، حاشیة علی العروة الوثقی، رساله‌اي در مناسك حج و عمرة، منتخب الوسایل، كتاب الطهارة و الصلاة از جمله نگاشته‌هاي ماندگار وي مي‌باشد.[3]

10- سيد شرف الدين عاملي

سيد عبدالحسين بن يوسف بن جواد شرف الدين عاملي به سال 1290 ق در كاظمين ديده به دنيا گشود.

سالها در جبل آمل در محضر پدر عالم و روحاني خود كسب علم نمود و سپس در سال 1310 ق به توصيه پدر بزرگ خود سيد هادي صدر و مشورت با دايي خويش سيد حسن صدر به سامرا رفته و دروس شيخ حسن كربلايي و شيخ باقر حيدر درك نمود. بعد از آمدن ميرزاي شيرازي به نجف او نيز عازم اين شهر شد و خود را در درياي علم اساتيدي چون سيد محمد كاظم يزدي، آخوند خراساني، شيخ محمد طه نجف، ميرزا حسين نوري و ... سيراب نمود.

وي در سال 1322 ق به جبل عامل بازگشت و به تدريس و ارشاد مردم پرداخت. در سال 1329 ق به مصر سفر كرده و با مفتى بزرگ و استاد معروف دانشگاه الازهر، شيخ سليم بِشرى مالكى مباحثات و مكاتبات علمي فراواني از خود به يادگار گذاشت. در اواخر سال 1330 به لبنان بازگشت و عليه حكومت وقت مبارزات سياسي خود را آغاز نمود. شرف الدّين با استيلاى بيگانگان به مخالفت برخاست و تا خروج آخرين عمّال آنان از لبنان و به رسميت شناختن استقلال اين كشور در سال 1945 م مبارزه كرد.

اين عالم مجاهد و خستگي‌ناپذير سرانجام در جمادي الثاني 1377 ق بدرود حيات گفت و به لقاء معبود شتافت و دو روز پس از وفات و تشييع مجلّل و چشمگير در بيروت، بغداد، كاظمين و نجف، پيكر پاك شرف الدّين در سمت جنوبى صحن امام على (عليه السلام) و مجاور آرامگاه استادش، فقيه بزرگ سيد محمد كاظم يزدى به خاك سپرده شد.

الفصول المهمّة، الكلمة الغرّاء فى تفضيل الزهراء، المراجعات، النّص و الاجتهاد، المجالس الفاخره فى مأتم العترة الطاهرة، فلسفة الميثاق و الولاية، اجوبة مسائل جارالله، مسائل فقهيّه، كلمة حول الرؤية و ... از جمله تأليفات وي مي‌باشد.[4]

[1] موسوعة الرجال للبروجردي، ص 7

[2] اعيان الشيعه، ج 5، ص 21

[3] موسوعه طبقات الفقهاء، ج 14، ص 576 و 577

[4] گلشن ابرار، ج 2

 http://smky.ir/index.php/component/content/article/5-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/107-%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%87.html