زندگی نامه آیة الله العظمی فقیه سبزواری

مآثر معاصر با مرحوم آیة الله العظمی

حاج میرزا حسین فقیه سبزواری

در مشهد

بر اساس پژوهش :

استاد محمد رضا حکیمی در رابطه با شخصیت

 مرحوم آیة الله میرزا مهدی اصفهانی

در میان عالمانی که استاد محمد رضا حکیمی نام برده اند ،

فقط دو نفر مرجع تقلید و صاحب رساله بوده اند :

1 – مرحوم آیة الله العظمی میرزا یونس اردبیلی .

2 – مرحوم آیة الله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری .

دورانی که استاد حکیمی از بزرگانش یاد کرده اند ، هنوز مرحوم آیة الله العظمی سید محمد هادی میلانی ، به مشهد نیامده بودند .

حوزه مشهد، به هنگام ورود آمیرزا مهدی اصفهانی

این حوزه، در آن ایام، محل تجمع عالمان و فقیهان و فیلسوفان و عارفان و محدثان و متکلمان گوناگون و ادیبان بزرگ، و طلاب پر استعداد و صاحب روحیه و نشاط فراوان بوده است، آنهم در جوار تجلی مدار خاور انوار، خاستگاه اسرار، روضه رضوانیه، و لمعه رحمانیه، یعنی تربت عرش رتبت رضویه، مضجع مقدس، و مرقد منور فیاض عقول و ارواح، و مربی نفوس و شباح، حضرت حجة الله البالغة، و رحمة الله السابغة، امام أب.لحسن علی بن موسی الرضا المرتضی؛ صلوات الله و الملائکة و الأنبیا و الشهداء، و المؤمنین و المؤمنا، علی روحه الزکی، و جسده الطاهر النقی، أبد الابدین، و دهر الداهرین، و فی الأولین و الآخرین، و حیث لا ینال الیه طماح الکروبیین...

در اینجا که از نجد ولایت، سخن رفت، که به گفته شیخ بهائی (م: 1031 ق): أحادیث نجد لاتمل بتکرار، و روح ناقابل و ناعامل و غافلم، چنان کبوتران آن تربت عرش سای به پرواز در آمد، و طالب استغراق در آن انوار، و غوص در آن اغوار گشت، چنین به دل سیر، که 2 بند، از مسمط رضویه را، با خود زمزمه کنم، و به خوانندگان این اوراق هدیه سازم، به آن امید که برای رضای آن امام همام علیه الصلاه و السلام از این غریق بحر هجران و اهتمام(212)، دعایی کنند و یادی فرمایند، و عرض تذلل و توسل او را - در حیات و ممات - به آن دیار قدس سبوحی، و خاور صبح قدوسی برسانند:

هم، اصول الکون، أنوار التجلی، بحر جود(ی)(213)

و بهم آدم قد نال بتکریم السجود

و بهم لاحت علوم، هی أسرار الوجود

و بهم ترجی نجاة الخلق، فی یوم الورود

سیما ثامنهم، سر نهایات الشهود

 و دلیل الکل نحو الذات، فی عین الصفات

باسط الأنوار، فی مجلی المرائی و العکوس

 و مرب جوهری، للعقول، و النفوس

و خلیل البیت موسی الطور ادریس الدروس

 حشمة الله سلیمان العلی سلطان طوس

و هو فی منظومة الکون غدا شمس الشموس

 فباذن الله قد أصبح رب الکائنات(214)

باری، رسیدیم به مشهد مقدس، سالهای 1340 - 1345، که مربی کاملین، معلم کملین، و أقرب الناس - فی زمانه - الی حجة الله المهدی (علیه السلام) و الکتاب المبین، وارد حوزه رضویه می شود، و بجز گفتن یک دوره درس خاج اصول (12 ساله)، با پرداختن به نقد فلسفه و عرفان، و تنقیح معارف الهی و تفکیک تعالیم قرآنی و اوصیایی، از داده های فلسفی و عرفانی، و پیریزی شناخت دقیق و متمایز الهیات الهی و الهیات بشری، خاطرات مناظرات مرو را تجدید می کند، و بنای نظام معارف قرآنی و اوصیایی را به صورتی ابتکاری می آغازد، و راهی را که از سالیانی تا آن هنگام، در میان عالمان مرسوم نبوده است(215)، نشان می دهد، و به محقق مؤسس، معنون می گردد.

در آن سالها - چنانکه اشاره ای گذشت - حوزه علمیه مشهد مقدس رضوی، مملو بوده است از علم و عالمان، و فکر و متفکران، و بحث و بیان و تحقیق و تبیان... و منبرهای تدریس مفتخر، و حوزه های درس منور، به وجود بزرگانی چونان:

- آقا بزرگ حکیم شهیدی.

- حاجی فاضل (حکیم) خراسانی.

- آشیخ اسدالله عارف یزدی.

- آمیرزا مهدی شهیدی (فرزند آقا بزرگ حکیم - مدرس فلسفه).

- آمیرزا محمد آقازاده کفائی (مدرس خارج کفایه، در سطحی بالا).

- حاج آقا حسین قمی (مرجع مجاهد معروف، در واقعه مسجد گوهرشاد، و مدرس خارج فقه).

- حاج شیخ عباس قمی.

- حاج میرزا احمد مدرس یزدی.

- حاج آقا جلال مدرس (خوشنویس).

- آمیرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری اول (مدرس مشهور و بزرگ ادبیات، و مربی فاضلان...).

- آمیرزا محمد باقر مدرس رضوی (پدر استاد سید محمد تقی مدرس رضوی(216)

- شیخ حسن ادیب هروی (مدرس مشهور ادبیات).

- شیخ مجتبی قزوینی خراسانی.

- شیخ هاشم قزوینی خراسانی.

- شیخ محمد کاظم مهدوی دامغانی.

- شیخ غلامحسین محامی بادکوبه ای.

- شیخ محمد حسن بروجردی.

- شیخ محمدرضا کلباسی اصفهانی.

- شیخ محمد نهاوندی (صاحب تفسیر).

- میرزا ابوالقاسم الهی (مدرس فلسفه).

- آشیخ هادی کدکنی (مدرس شفا).

- حاج میرزا احمد کفائی (آقازاده) (فرزند آیة الله العظمی المجاهد، آخوند خراسانی).

- آشیخ عبدالنبی کجوری (مشهور به نقاد فلسفه).

- آشیخ حسنعلی اصفهانی نخودکی (عالم و زاهد و صاحب نفس معروف).

- آشیخ علی اکبر نهاوندی (صاحب تألیفات، و از مشاهیر خراسان آنروز).

- شیخ محمد تقی ادیب نیشابوری ثانی (مدرس بزرگ و مشهور ادبیات).

- استاد محمد تقی شریعتی مزینانی خراسانی (سقراط خراسان).

- آمیرزا علی اکبر نوقانی (مربی تأثیرگذار بزرگ، و متولی مدرسه نواب).

- حاج شیخ محمود حلبی خراسانی.

- آشیخ مرتضی آشتیانی (عالم بزرگ).

- حاج سید یونس اردبیلی (صاحب رساله).

- آسید حسین حائری.

- حاج میرزا حسین فقیه سبزواری (صاحب رساله).

- آشیخ زین العابدین غیاثی تنکابنی.

- آشیخ سیف الله ایسی (مدرس فلسفه).

- آمیرزا جواد آقا تهرانی (صاحب میزان المطالب و...).

- آشیخ علی اکبر صدر زاده دامغانی.

- حاج شیخ علی نمازی شاهرودی (حافظ قرآن، صاحب مستدرک سفینة البحار در 10 جلد، و مستدرکات علم الرجال در 10 جلد، و آثار دیگر).

- آشیخ حبیب الله گلپایگانی (عالم زاهد معروف).

- آقا سید محمدرضا علم الهدی.

- آقا سید محمود علوی (صاحب تألیفات).

- آقا شیخ غلامحسین تبریزی (عبد خدائی).

- حاج ملا هاشم خراسانی (صاحب منتخب التواریخ).

- آمیرزا حسنعلی مروارید (صاحب التنبیهات حول المبدأ و المعاد).

- حاج شیخ کاظم شاهکوئی.

- حاج سید حسین حجازی (پایین خیابانی).

- حاج سید ابوالحسن حافظیان مشهدی (از بزرگترین صاحب نفسان و استادان کم مانند روزگار، در علوم غریبه و اسرار خفیه).

- حاج شیخ حسین بجستانی (مدرس متون فقهی).

- حاج سید جواد خامنه ای.

- حاج سید هاشم نجف آبادی میردامادی (صاحب تفسیر).

- حاج سید صدرالدین صدر (از مراجع شیعه، که در سالهایی چند که در مشهد مقدس ساکن بودند، از مأنوسین و علاقمندان به میرزای اصفهانی بوده اند).

این بنده ناتوان خدا، با نام مبارک آیة العظمی صدر (پدر دو نور نیر: حاج آقا رضا صدر و امام موسی صدر)، ذکر این عالمان را - در این مقدمه - به پایان می برم. اینان عالمانی بودند که در حوزه رضویه خراسان معاصر میرزا حضور داشتند، و شمار عمده ای در رده شاگردان ایشان در آمدند؛ و همه به مقام علمی و درجات سلوکی و عملی ایشان گردن نهادند، و برخی برای مرجعیت ایشان - پس از مرحوم آقا سید ابوالحسن اصفهانی - کوشش نمودند، که ایشان نپذیرفتند. و اینان خود، از عالمان برجسته و مبرز، و دارای تألیفات و منبرهای تدریس بوده اند.

بیقین، نام بزرگی چند به خاطرم نیامد، و در هنگام نوشتن این مقدمه، مدارک لازم نیز در اختیارم نبود. همچنین، القاب لازم و آثار آنان آورده نشد، و رعایت ترتیب مقامات علمی و عملی و اجتماعی و تاریخی آنان نیز مورد نظر نبود(217). همین اندازه خواستم سیمایی - اگر چه اجمالی و اختصاری - از حوزه آن روز خراسان در نظرها مجسم کنم.

212) در اینجا مراد از اهتمام هم و غم داشتن است.

213) تا آخر، پایان مصرعها با اشباع خوانده می شود.

214) ادبیات و تعهد در اسلام، ص 296 - 309 (چاپ یازدهم).

215) در این راه - یصورتی دیگر - کسانی چند پیشتر گام نهاده و کارهایی کرده اند، مانند کتاب ارجمند کفایة الموحدین، از عالم جلیل و جامع و محقق، سید اسماعیل طبرسی نوری (م: 1320 ق)، رجوع شود - از جمله - به رد مستدل ایشان بر نظر جناب صدرالمتالهین، در مسئله قدم و حدوث عالم، ج 1، ص 305 - 306 (از چاپ 4 جلدی)، و در زمانی پس از آن، عالمانی بزرگ، از جمله، علامه حائری سمنانی، در کتب عظیم حکمت ابو علی سینا.

216) استاد محمد تقی مدرس رضوی، از استادان بسیار با فضل و شریف دوران اخیر بود، مصحح تنسوخ نامه، و آثار حکیم سنائی، و مؤلف کتابی مفصل، درباره زندگانی خواجه نصیرالدین طوسی. در تصحیح تنسوخ نامه اینجانب نیز با وی همکاری داشت.

217) و برای همه طلب تعالی درجات می کنم، و از زندگان پوزش می طلبم. مورخان دقیق و منصف و با سواد و دیندار خراسان و بخصوص مشهد مقدس، همه مسائل را روشنتر از آنچه هست خواهند نشان داد، و سخنان ناروا در حق مکتب دفاع از معارف فوق جبروتی قرآن و اهل بیت (علیه السلام) و اصحاب این مکتب را دفن خواهند نمود؛ و نارواگویان را رسوا خواهند کرد. و هنگامه گرم دفاع از معارف مظلوم و غنا و استقلال آن را گرمتر خواهند داشت. و اهمیت عقل خودبنیاد دینی را در برابر عقل یونانی بنیاد فلسفی و التقاطی پدیدار خواهند ساخت، و ننگ عدم استقلال شناختی و استغنای معارفی را از دامن اسلام و مسلمین خواهند زدود.

منبع :

پایگاه غدیر ، به نقل از کتاب مرام جاودانه ، نوشته استاد محمد رضا حکیمی

http://www.ghadeer.org/Book/869/129982

http://www.ghadeer.org/Book/869/130024