آیت الله العظمی مرحوم حاج میرزا حسین فقیه سبزواري
(1386 -1309 ق)، عالم دینى و فقیه. در سامرا به دنیا آمد و در خانواده‏اى اهل علم پرورش یافت. در 1318 ق به همراه پدرش به نجف رهسپار شد و مدت چهار سال در آنجا، تحت نظر پدرش، مقدمات و ادبیات را خواند و در 1322 ق به همراه پدر به سبزوار رفت و چهار سال در آنجا به تحصیل پرداخت. در هفده سالگى با اجازه و امر پدر به مشهد رفت و از محضر ادیب بزرگ نیشابورى و شیخ حسن برسى و سید محمد باقر مدرس استفاده نمود. پس از چندى به خواست پدرش به سبزوار بازگشت و ضمن استفاده از درس خارج پدر و بهره‏گیرى از افتخار الحكماء، در زمینه‏ى معقول، خود به تدریس سطوح پرداخت. در 1337 ق پس از درگذشت پدر به نجف مهاجرت نمود و دو سال از محضر آیت‏الله میرزا محمد تقى شیرازى و آیت‏الله شریعت اصفهانى و آیت‏الله سید محمد فیروزآبادى و آیت‏الله میرزا حسین نایینى و آیت‏الله آقا ضیاءالدین عراقى و آیت‏الله اصفهانى استفاده نمود و به مدارج عالى فقه و اجتهاد رسید و با دریافت اجازات اجتهاد مطلق از اساتیدش، در 1347 ق، به ایران بازگشت و در مشهد مقیم شد و به تدریس خارج فقه و اصول و امامت جماعت در جامع گوهرشاد پرداخت. او در مشهد درگذشت و در مقبره‏ى باغ رضوان به خاك سپرده شد. از آثار خیرش: بناى كوى طلاب؛ مدرسه‏ى محمدیه؛ تكیه سیدها؛ گورستان و غسالخانه و دیگر آثار خیر او در كتاب «خاطرات زندگانى» وى با شرح آثار آمده است.[1]
حسین بن العلامه میرزا موسى فقیه سبزوارى از آیات عظام و فقهاء فخام معاصر سبزوار (مقیم مشهد مقدس) بوده‏اند.
ترجمه احوال و آثار آن بزرگوار رساله و كتاب جداگانه‏اى لازم دارد كه آن هم بحمداللَّه به قلم یكى از دانشمندان بنام خاطرات زندگانى آیت‏اللَّه فقیه سبزوارى بطبع رسیده است و خلاصه آن را نگارنده در اینجا مى‏نگارم. وى در سال 1309 قمرى در سامره دیده به جهان گشوده و در بیت علم و عزت پرورش یافته و در سال 1318 ق به همراه والد ماجدش به نجف اشرف رهسپار شده و مدت چهار سال در آنجا در تحت نظر والدش مقدمات و ادبیات را خوانده و در سال 1322 ق در معیت پدرش به سبزوار آمده و چهار سال در آنجا به تحصیل پرداخته و در سن 17 سالگى با اجازه و امر پدر به مشهد آمده و از محضر مرحوم ادیب بزرگ نیشابورى و مرحوم آقا شیخ حسن برسى و حجةالاسلام آقاى حاج سید محمدباقر مدرس استفاده نموده. و در همان اوان صحنه دلخراش توپ بستن روسها را به آستان قدس رضوى مشاهده مى‏كنند و بعد از چندى برحسب امر والدش به سبزوار آمده و ضمن استفاده از درس خارج والدش و استفاده معقول از مرحوم افتخارالحكماء خود به تدریس سطوح پرداخته تا والدش در سال 1337 قمرى به رحمت ایزدى واصل و ایشان به نجف اشرف مهاجرت نموده.
و دو سال از محضر مرحوم آیت‏اللَّه العظمى میرزا محمدتقى شیرازى و مرحوم آیت‏اللَّه شریعت اصفهانى و آیت‏اللَّه حاج سید محمد فیروزآبادى و آیت‏اللَّه میرزا حسین نائینى و آیت‏اللَّه آقا ضیاءالدین عراقى و آیت‏اللَّه العظمى اصفهانى استفاده نموده و به مدارج عالیه فقه و اجتهاد رسیده و با دریافت اجازات اجتهاد مطلق از آیات نام برده در سال 1347 ق به ایران بازگشت و به سبزوار وارد و بعد از سه ماه به مشهد مقدس عزیمت نموده و روى اصرار علماء و مراجع حوزه مشهد رحل اقامت افكنده و به تدریس خارج فقه و اصول و امامت در جامعه گوهرشاد پرداخته و در خلال توقف در مشهد چندین مسافرت مهم به عتبات عالیات و مكه معظمه نموده كه شرح هر یك مفصل خواهد بود.
و در كتاب خاطرات زندگانى وى مذكور مى‏باشد. معظم له پس از یك عمر خدمت به دین و مسلمین و آستان ملك پاسبان ثامن‏الائمة المعصومین علیهم صلوات المصلین در شب شنبه 24 شوال 1386 ق شب قبل از شهادت حضرت امام صادق علیه‏الصلوة والسلام در سن 77 سالگى از دنیا رفت و در مقبره باغ رضوان كه از باقیات الصالحات اوست مدفون گردید.
آثار خیر مرحوم آیت‏اللَّه فقیه سبزوارى از اینقرار است.
1- مدرسه كوچك باغ رضوان
2- تكمیل بناء درمانگاه رازى
3- خانه‏هاى سیل زدگان
4- مسجد بهار
5- كوى طلاب
6- مدرسه محمدیه و آثار خیر دیگر كه در كتاب خاطرات زندگانى ایشان با شرح آثار مذكوره موجود است.
برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] گنجینه‏ى دانشمندان (152 / 7 ،323 -321 / 5).
http://www.rasekhoon.net/Mashahir/Show-107704.aspx

آيت الله حاج ميرزا حسين سبزواري مشهور به "فقيه سبزواري" فرزند آيت الله ميرزا موسي سبزواری
(1337 - 1265 ه.ق) سوم رمضان 1309 ه.ق در شهر سامرا به دنيا آمد و در سال 1318 ه.ق همراه پدر خود آيت الله ميرزا موسي به سبزوار رفت و در آنجا به تحصيل علوم ديني پرداخت. وي درسال 1326 ه.ق براي ادامه تحصيل وارد مشهد شد و در مدرسه فاضلخان حجره گرفت و از محضر دانشوراني چون حاج شيخ حسن برسي، ميرزا محمد باقر مدرس رضوي، ميرزا عبدالجواد اديب نيشابوري، حاج ميرزا حسين از شاگردان ميرزاي شيرازي و حاج ميرزا اسماعيل مجتهد علم آموخت.
فقيه در طول تحصيلات خود در حوزه مشهد، شاهد فاجعه به توپ بستن حرم در روز دهم ربيع الثاني 1330 ه.ق بود و اين فاجعه را در يادداشتهاي منتشر نشده خود منعكس كرده است. وي شعبان سال 1331 ه.ق با دختر ميرزا حسين صدرالعلماء (1329-1295 ه.ق) يكي از علماي برجسته سبزوار ازدواج نمود و شش سال در سبزوار اقامت كرد. در اين مدت ضمن تدريس، خارج فقه و اصول را از محضر پدر و حكمت را نزد افتخار الحكما شاگرد كم مانند حاج ملاهادي سبزواري، فراگرفت و سال 1338 ه.ق به نجف رفت و فقه و اصول را نزد آيات ميرزا حسين نائيني، سيد ابوالحسن اصفهاني، آقا ضياء عراقي و حاج سيد محمد فيروز آبادي فراگرفت و از همه اساتيد خود اجازه اجتهاد دريافت نمود و به "فقيه سبزواري" اشتهار يافت.
وي علاوه بر درك محضر اساتيد يادشده خود در سامرا، در نجف نيز از محضر آخوند خراساني، سيد محمد كاظم يزدي، شيخ حسن مامقاني، آيت الله شربياني، آيت الله سيد محمد بحرالعلوم، شيخ محمد طه نجف، ميرزا حسين نوري ، حاج آقا رضا همداني، شيخ علي گنابادي و شيخ علي قوچاني بهره برد. و سال 1347 ه.ق در س38 سالگي به درخواست مردم سبزوار به ايران بازگشت و در مشهد ساكن شد و به تدريس فقه و اصول و فلسفه ونيز اقامه نماز جماعت روز آورد و خدمات اجتماعي و عمراني كم نظيري انجام داد. او مدرسه باغ رضوان را با 16 هزار مترمربع مساحت به سال 1330 شمسي ساخت و تكيه سيدها را احداث كرد. درمانگاه رازي را تكميل كرد و 120 باب منزل در خيابان نخريسي و 25 باب در خيابان خواجه ربيع براي سيل زدگان بنا نهاد و 2500 قطعه زمين را در كوي طلاب به طلبه ها و فضلاي حومه مشهد واگذار كرد و دهها مسجد را در محلات مختلف مشهد ساخت و خود روز شنبه 24 شوال 1386 ه.ق /1345ه.ش در 77 سالگي راه ناهموار دنياي مادي را به آخر رساند و روحش به دار قرار پرگشود و در محل مدرسه باغ رضوان فضاي سبز شمال شرقي حرم در ابتداي بست طبرسي به خاك سپرده شد. هدايت الانام رساله عملي اوست و كتاب مناسك حج وي نيز به چاپ رسيده است .
منبع :
http://www.basiratnews.com/fa/2009/09/108.php