لاهين،لاين،لائين،لايين،همه نامهایی است كه برزيستگاه اهالي لاين،چه در لاين پیشین (کهنه ) وچه در لاين نوین اطلاق شده است.اينكه واژه لاين چه زماني وچگونه به کار گرفته شدواصولا به چه معني است هنوزنظرمشخص ومسلمي وجود ندارد،قدر مسلم اين است مدنيتي كه امروزه در منطقه هزار مسجد چهره نموده است،نطفه اش در حاجي آباد بسته شد.حاجي آبادسرآغاز مدنيت در منطقه است،با بستن یك صورت مجلس در سال 1317خورشیدی وپیرو آن با رسميت يافتن آن صورت مجلس ملي،بزرگان منطقه با راهنمایی دو تن از بزرگان حاجي آباد از جمله شادروان حاجي عزيزخان باج خورانلو وحاجي جعفر شيخوانلووبزرگ ياد حاجي آقالرصوفيانلو در اين مهم هم اندیشه شدند تا با مهاجرت از لاين كهنه يا همان لاي كوه به حاجي آباد وساخت بناوكشت وزرع وساخت باغات و... زندگي نویني را آغاز نمودند برابرآن صورت مجلس نامي از لاين نو وجود نداردبلكه سخن از محلي بنام حاجي آباد است،پس مدنيت امروز لاين نو نتيجه کوچی است از لاين كهنه به حاجي آبادواين کوچ زاده يك تصميم گيريدرست وبجا ست كه میان بزرگان منطقه وبا راهنمایی وپیگیری بزرگان حاجي آباد رخ نموده است.

اين کوچ در دو شكل مادي ومعنوي آن چهره نموده است.شكل مادي همان بیرون آمدن از محيطي بسته به نام لاين كهنه وسرازير شدن به سمت دشت ميباشد.هجرت معنوي دگرگوني دربينش ومنش آنان است كه پس از ورود به دشت روی داده است.هجرت از زندگي صرف دامداري به نيم نگاه به ساخت كشاورزي،هجرت از اقتصادخودگردان به توليد جهت توزيع .پس حاجي آباد میان بند (واسطه العقد) دو دوره تاريخي در منطقه محسوب ميشود.دوره پیش از کوچ به حاجي آباد كه ما ازآن به دوره تركمن تازي يا به زبان محلي تركمن خبري ياد ميكنيم كهبه طور عمده عدم امنيت،اقتصادشباني،فرهنگ قبيلگي مبتني برعواطف فاميلي-شيوه توليد همسان،ساختار نظام خاني،از خصيصه هاي اين دوره است. چنانكه تقسيم لاين كهنه با وجود محيطي بسته از نظر فرهنگي-به دو بخش طاقه بالا وطاقه پايين دليل اين مدعا است.

دوره پس از کوچ كه با يك جانشيني در حاجي آبادآغاز مي شودوبا توجه همه جانبه كشاورزي،ساخت بناها به سبك وشیوه روز،پیوند با جامعه شهري،كم توجهي به نظام قبيله ای ايجاد امنيت ونهادهاي مدني ونمايندگي مانند خانه انصاف-خروج دوستاران دانش اززیر سقفهايي بنام مكتب خانه و ورود به محلي جديد به نام مدرسه،ودر اين روند گسترش شبكه بهداشت مانند تغيير شكل دادن حمام خزينه اي به دوشي،شناسنامه دار كردن املاك ومزارع در قالب قانون ثبت اسناد كه همه از مظاهرنظام جديد است كه از حاجي آباد به پا خاست.

بنیاد گزاران روستاي حاجي آباد در چاشتگاه يك روز داغ تابستان به سال 1317خورشیدی به صرف غذاي ايراني (آبگوشت)برروي سفره اي از پشم شتر خواسته خود را بي پيرايه وعادي از هر گونه دوستی ودشمنی كه همانا رسميت بخشيدن به صورت مجلس في مابين است كه ملي آن انتخاب نام حاجي آباد براي زيستگاه جديد رسميت مي يابد را بيان مي كنند انتخاب آنها حاجي آباد بود تجسم عيني يك روح مذهبي عام برابر اسناد-برات ها و،رقه هاي موجود پیوند تنگاتنگ ومستقيم بزرگان حاجي آباد را با بزرگان مذهب آن زمان از جمله آيت الله فقيه سبزواري،آيت الله بزرگ احمد آيت الله زاده خراساني،آيت الله سيد ابوالحسن موسوي اصفهاني،آيت الله حسين طباطبايي و... را مي رساند كه به جرأت مي توان گفت انتخاب حاجي آباد بي تاثير از اين پیوند معنوي نبوده است.

روند گسترش وتوسعه كه از حاجي آباد آغاز شد از سالهاي 1330قوت گرفت واز سال1340در زيستگاهي نه چندان دور از حاجي آباد به نام لاين نو شكوفا شد.

جدول بندي،خيابان كشي،ساخت امور فاضلابي،آب نوشدنی ، ساخت مدارس،درمانگاه،گسترش سامانه خدماتي مانند تشكيل شركت تعاوني چنان كه وظيفه آن تهيه وپخش ارزاق عمومي وديگر خدمات مانند نفت و...بود.وديگر موارد عمومي به جد گرفته شد.

در اين دوره منازل مسكوني چه در لفظ ومعني وكاركرد جابجاشد.واژه حياط در لاين نو جايگزين حوالي در حاجي آباد شد،اگر بنیادگزاران حاجي آباد بدليل وابستگي به ساختار نظام دامداري كه آن را به عنوان ميراثي از لاين كهنه تا حاجي آباد بدوش كشيد بودند كه طي آن مجبوربودند منازل مسكوني خودرا عمدا تا مساحت بيش از 2000متر مربع وبا ديوارهاي پهن وبلند ودرهاي چوبي بزرگ بسازند تا هم جايي براي گله ورمه وانبار وآذوقه باشد وهم محلي براي سكونت دهقانان،شبانان و... وهم از امنيت برخوردار اما فضاي ساختمان سازي در لاين نو چيزي غير از حاجي آباد را بدست مي دهد كه بيشتر جنبه ي بازرگانی وبازار را دارد.

نصب درهاي چوبي شكيل وكوچك كه به طور عمده مزين به آيات قرآني وتاريخ ساخت وسازنده مي باشد نمادي از ظهور فرهنگ وبينش نوین است وآدمي را به ياد اين شعار جهاني(كوچك زيباست)سال 2006مي اندازد.از كساني كه با نوع پیشه خود نقش مهمي در روند گسترش مدنيت لاين ايفا نمود وچهره اي تاريخي از خود گذاشت استاد حسن عليپوربود.بنا به روايت جناب آقاي ذوالفقار جلاير استاد حسن يزدي بود وبه زبان روسي مسلط بود در لاين كهنه شغل معلمي ونجاري پيش گرفت بدليل كيفيت كارش به استاد حسن درستكار معروف شد.سپس آموزش وپرورش كلات خواست ودر آنجا معلم بود از آثار ارزنده مرد سه در چوبي ظريف مي توان نام برد.درحياط آقايان:هادي مظفري ساخت 1339،شادروان حاج الله وردي ارجمند1333،حاج قربان شيخوانلوبه سال1337.هر چند كه حاجي آباد يكباره قدرت خروج از مرزهاي اقتصادي وبنيان هاي اجتماعي گذشته را نداشت ولي در عين حال ساخت حاجي آياد يك دوره گذار بود.

به گونه اي كه سرآغاز شكفته شدن نهالي گرديد كه سي سال بعد درداشتگاه جديدي بنام لاين نو به بار نشت.تاريخ هرگز فراموش نخواهدكرد آنچه كه به محيط اجتماعي امروزي به نام لاين معنا بخشيد حاجي آباد بود.برابر اسناد موجود دردرازاي اين سالهاي دراز همكاري وهمياري بزرگان حاجي آباددر راه اندازي وتوسعه برق،تلگراف،درمانگاه،حوض انبار،حمام،اهدا زمين جهت ساخت آموزشگاه در لاين نو غير قابل انكار است.پس از پيروزي انقلاب اسلامي با تقديم دو شهيد به پيشگاه میهن نقش سازنده خودرا در سيماي ملي نيز ايفا نمودند جاي بسي سپاس است اگر فرماندار گرامی وديگر دست اندركاران نيم نگاهي به گسترش وآبادی حاجي آباد كه امروز غريب واقع شده بياندازند.

حسن توسلی

کارشناس تاریخ

http://bashgah84.blogfa.com/post-5.aspx